Nhật Bản là nhà đầu tư lớn tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu người đứng giữa quản lý Nhật và đội ngũ Việt. Nhiều sinh viên học tiếng Nhật băn khoăn phiên dịch viên tiếng Nhật làm gì ngoài việc dịch lời nói trong cuộc họp. Thực tế, công việc gồm cả dịch tài liệu, hỗ trợ hành chính và truyền đạt văn hóa làm việc giữa hai bên.

1. Phiên dịch viên tiếng Nhật là ai

Phiên dịch viên tiếng Nhật (Japanese Interpreter) là người chuyển ngữ lời nói giữa tiếng Nhật và tiếng Việt để hai bên hiểu nhau trong công việc. Phần lớn vị trí này nằm ở doanh nghiệp vốn Nhật trong các khu công nghiệp, văn phòng đại diện, công ty phần mềm làm dự án offshore cho khách Nhật hoặc tổ chức đưa người đi làm việc tại Nhật. Một số người làm tự do, nhận dịch theo buổi cho đoàn khảo sát, hội thảo hoặc chuyến công tác.

Khác với hình dung “chỉ đứng dịch”, phiên dịch tiếng Nhật trong doanh nghiệp thường được xem như một mắt xích vận hành. Họ có mặt ở hầu hết cuộc trao đổi quan trọng nên nắm rất nhiều thông tin nội bộ. Vì vậy, sự kín đáo và tin cậy được đánh giá cao không kém năng lực ngôn ngữ.

2. Phiên dịch viên tiếng Nhật làm gì mỗi ngày

Câu trả lời cho câu hỏi phiên dịch viên tiếng Nhật làm gì phụ thuộc nhiều vào loại hình doanh nghiệp. Tuy vậy, công việc thường xoay quanh một số nhóm nhiệm vụ quen thuộc:

– Phiên dịch trong cuộc họp giao ban, họp sản xuất, họp với khách hàng hoặc nhà cung cấp.

– Đi cùng chuyên gia Nhật xuống xưởng để truyền đạt chỉ dẫn kỹ thuật, quy trình 5S, Kaizen hoặc yêu cầu chất lượng.

– Biên dịch tài liệu như quy trình thao tác, báo cáo lỗi, biên bản họp, email và hợp đồng.

– Hỗ trợ chuyên gia Nhật trong thủ tục hành chính, đặt lịch, đi lại và sinh hoạt khi mới sang Việt Nam.

– Truyền đạt sắc thái văn hóa như cách báo cáo Hō-Ren-Sō, cách từ chối hay cách xin lỗi theo kiểu Nhật.

Các nhiệm vụ trên cho thấy vị trí này gần giống một trợ lý đa năng có kỹ năng ngôn ngữ. Người làm tốt thường hiểu sâu quy trình của công ty chỉ sau một thời gian ngắn.

Phiên dịch tại nhà máy sản xuất

Ở nhà máy, phiên dịch tiếng Nhật làm việc nhiều với thuật ngữ kỹ thuật như dung sai, khuôn mẫu, bản vẽ, lỗi ngoại quan. Họ phải theo kịp chuyên gia khi kiểm tra dây chuyền, dịch hướng dẫn cho tổ trưởng và công nhân, đôi khi trong môi trường ồn và nóng. Người làm lâu năm có thể đọc bản vẽ và hiểu quy trình gần như kỹ sư.

Phiên dịch tại công ty IT và văn phòng

Trong công ty phần mềm làm dự án cho khách Nhật, vị trí thường gọi là Comtor (Communicator). Họ dịch tài liệu đặc tả, Q&A với khách hàng và tham gia họp dự án. Ở văn phòng thương mại, phiên dịch lại tập trung vào đàm phán, báo giá và chăm sóc khách hàng Nhật.

Bạn có thể đặt vị trí này cạnh các hướng khác như biên dịch tài liệu, phiên dịch cabin hay bản địa hóa trong toàn cảnh nghề biên phiên dịch để hiểu vì sao phiên dịch tiếng Nhật trong doanh nghiệp lại gắn chặt với vận hành sản xuất đến vậy.

Mỗi môi trường đòi hỏi một vốn thuật ngữ riêng, vì vậy người mới thường chọn một ngành cụ thể để tích lũy thay vì nhảy qua nhiều lĩnh vực.

3. Yêu cầu trình độ và kỹ năng

Thước đo phổ biến về trình độ tiếng Nhật là kỳ thi năng lực Nhật ngữ JLPT do Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản (Japan Foundation) tổ chức, gồm năm cấp từ N5 tới N1. Kỳ thi diễn ra hai lần mỗi năm vào tháng 7 và tháng 12, tuy nhiên lịch cụ thể tại từng điểm thi ở Việt Nam có thể khác nhau. Với vị trí phiên dịch, nhà tuyển dụng thường yêu cầu tối thiểu N2, còn những vị trí đàm phán hoặc dịch cho ban giám đốc hay ưu tiên N1.

Ngoài chứng chỉ, kỹ năng mềm quyết định phần lớn việc bạn có trụ được lâu hay không. Phiên dịch viên phải giữ trung lập khi hai bên bất đồng, truyền đạt đúng ý dù câu nói gay gắt và biết khi nào cần hỏi lại để làm rõ. Khả năng ghi chép nhanh, quản lý thời gian và chịu được nhịp làm việc kỷ luật kiểu Nhật cũng là những yếu tố được nhắc đến thường xuyên.

Phiên dịch tiếng Nhật giỏi không chỉ dịch điều người Nhật nói, mà còn hiểu điều họ ngụ ý nhưng không nói ra.

4. Lộ trình phát triển và thu nhập

Người mới thường bắt đầu với vị trí phiên dịch kiêm trợ lý hoặc phiên dịch nội bộ tại nhà máy. Sau vài năm, nhờ hiểu sâu quy trình, nhiều người chuyển sang làm trợ lý giám đốc, điều phối sản xuất, nhân sự hoặc quản lý bộ phận. Một hướng khác là đi sâu chuyên môn ngôn ngữ để làm phiên dịch đàm phán, phiên dịch hội nghị hoặc biên dịch chuyên ngành tự do.

Thu nhập của phiên dịch tiếng Nhật phụ thuộc trình độ JLPT, khả năng nói thực tế, lĩnh vực chuyên môn và quy mô doanh nghiệp. Vị trí yêu cầu N1 kèm kiến thức kỹ thuật hoặc IT thường có mức đãi ngộ nhỉnh hơn mặt bằng chung. Người làm tự do có thù lao theo buổi khá tốt nhưng số buổi không đều, nên cần cân nhắc kỹ trước khi rời vị trí cố định.

5. Câu hỏi thường gặp

1. Có JLPT N3 làm phiên dịch tiếng Nhật được không?

Một số doanh nghiệp nhỏ vẫn nhận N3 nếu khả năng nói tốt, nhưng phần lớn vị trí phiên dịch yêu cầu từ N2. N3 thường phù hợp hơn với vị trí nhân viên văn phòng biết tiếng Nhật.

2. Phiên dịch tiếng Nhật có phải làm thêm giờ nhiều không?

Tùy doanh nghiệp. Ở nhà máy, phiên dịch thường theo lịch chuyên gia và có thể làm thêm khi có sự cố hoặc kiểm tra của khách hàng.

3. Comtor khác phiên dịch viên tiếng Nhật thế nào?

Comtor là phiên dịch chuyên cho dự án phần mềm, làm nhiều với tài liệu đặc tả và Q&A. Phiên dịch tiếng Nhật nói chung có phạm vi rộng hơn, từ nhà máy tới văn phòng.

Như vậy, câu hỏi phiên dịch viên tiếng Nhật làm gì không chỉ có một đáp án, vì công việc trải từ dịch họp, dịch xưởng tới hỗ trợ chuyên gia và truyền đạt văn hóa. Người muốn theo nghề nên coi JLPT là điểm khởi đầu, còn khả năng nói, thuật ngữ ngành và sự tinh tế văn hóa mới là thứ giúp mình phát triển lâu dài trong môi trường doanh nghiệp Nhật.

Nội dung mang tính tham khảo; điều kiện tuyển dụng và thu nhập thực tế khác nhau tùy doanh nghiệp, vị trí và thời điểm.

Châu Thị Mỹ Linh